20 Ocak 2027’ye kadar yürürlükte olan 2009 tarihli Makina Emniyeti Yönetmeliği, üreticinin kullanım kılavuzunda makinenin ve ayrı taşınması gereken parçalarının kütlesini vermesini istiyor. Bir makine demontajı planlanırken hangi parçanın ayrılacağını ve kaç kilo geleceğini bu yüzden ilk kılavuz söyler. Sökme, kaldırma, taşıma ve yerine koyma adımları fabrika ve makine taşıma sayfasında, aşağıdaki bölümler bu adımların öncesine ve sonrasına bakıyor.
Makine demontajı planına girecek bilgiler
| Aşama | Plana girecek bilgi | Dayanak |
|---|---|---|
| Sökümden önce | Makinenin ve ayrı taşınacak parçaların kütlesi, kaldırma bağlantı yerleri | Makina Emniyeti Yönetmeliği (2009 tarihli, 20.01.2027’ye kadar yürürlükte), Ek-I 1.7.4.2 ve 1.1.5 |
| Söküm | Elektrik, hava ve hidrolik bağlantıların ayırma noktaları | İş ekipmanları yönetmeliği, Ek-I 2.14 |
| Yeni yerde | Terazi ayarı, temel şüpheliyse ankraj | Örnek üretici talimatı (Haas) |
| İlk çalıştırmadan önce | Periyodik kontrol | İş ekipmanları yönetmeliği, madde 7 |
Planın ilk belgesi, kullanım kılavuzu
Kılavuzdaki kütle bilgisi iki işe yarar. Vincin hangi tonajda geleceği bu rakamla seçilir, makinenin kaç parçaya ayrılacağı da üreticinin ayrı taşınmasını öngördüğü parçalara bakılarak belirlenir. Yol ve araç ölçüsünün koyduğu sınır makine taşıma sayfasının keşif bölümünde anlatılıyor.
Aynı yönetmelik, ağırlığı ya da biçimi yüzünden elle taşınamayan makinelerde kaldırma düzeni için bağlantı yerleri bulunmasını ya da standart bir kaldırma düzeninin kolayca bağlanabilmesini istiyor. Sapanın nereye takılacağını bu noktalar gösterir.
Bu yönetmelik 29 Aralık 2009’da yürürlüğe girdi, yerini 16 Ekim 2026’da yayımlanan yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği alacak.
Enerji ayırma noktaları
İş ekipmanları yönetmeliği, ekipmanın enerji kaynaklarını kesecek araç ve gereçlerin kolayca görülebilir ve tanınabilir olmasını istiyor. Aynı madde, ekipman enerjiye yeniden bağlanırken çalışanlar için tehlike doğmamasını da şart koşuyor.
Demontaj planına bu yüzden her makinenin elektrik şalterini, basınçlı hava vanasını ve hidrolik bağlantısını ayrı ayrı yazın. Söküm sırasında kesilen bağlantının yeni yerde hangi hatla eşleşeceğini bu liste gösterir.
Yeni yerde terazi ve ankraj
CNC üreticisi Haas, işleme merkezleri için yayımladığı terazi talimatında terazinin eksenlerin birbirine dik durması ve takım değiştiricinin doğru konumu için gerektiğini yazıyor. Yanlış terazide frezelenen daire oval çıkıyor, takım değiştirici takım düşürebiliyor.
Talimata göre zeminin rijitliği, zemin altındaki destek ve yakından geçen kamyon ya da trenler teraziyi etkileyebilir. Haas bu yüzden kurulumdan sonra teraziyi sık kontrol etmeyi öneriyor. Büyük, ağır ya da uzun parçalar işlenecekse ya da temelden emin olunmuyorsa makinenin zemine ankrajlanmasını şiddetle tavsiye ediyor.
İlk çalıştırmadan önce periyodik kontrol
İş ekipmanları yönetmeliğinin 7. maddesi Aralık 2025’te değişti. Bu maddeye göre seyyar olmayan iş ekipmanı her yer değişikliğinde periyodik kontrolden geçer. Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda kontrol, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce yapılır. Kontrolü yapmaya yetkili kişiler yapar.
Kontrol tablosundaki makineler arasında mekanik, hidrolik ve pnömatik presler, torna ve freze tezgâhları, işleme merkezleri, giyotin makaslar ve konveyörler var. Taşınan makine bu listedeyse kontrolün tarihi, yeni yerdeki üretim takviminin parçası olur.
Periyodik kontrol tablosunu açıp taşınacak her makinenin orada olup olmadığını işaretleyin, tabloda olanlar için yeni yerdeki ilk çalıştırma gününü kontrolü yapacak kişiyle konuşun.
Sık sorulanlar
Kılavuz kayıpsa sökülen parçanın kaç kilo geldiğini nereden öğrenirim?
Önce parçanın üstüne bakın. Makina Emniyeti Yönetmeliği (2009 tarihli, 20.01.2027'ye kadar yürürlükte), kaldırma ekipmanıyla taşınacak makine parçalarının kütlesinin okunur, silinmez ve belirgin biçimde gösterilmesini istiyor.
Sabit hava tankı ve endüstriyel raflar da yeni yerde kontrol edilir mi?
Basınçlı hava ve gaz tankları da endüstriyel raflar da periyodik kontrol tablosunda var. Seyyar olmayan ekipmanda yönetmelik her yer değişikliğinde kontrol istediği için yeni yerde kurulan tank ve raflar da bu kurala girer.