Saatte en çok 25 kilometre giden ve karayolunda kendi tekerleğiyle değil, lowbed üstünde taşınan bir arazi vinci de mobil vinçtir, kendi dingilleriyle yola çıkan bir vinç de. Lowbed, ağır makine taşımak için yapılmış alçak dorsedir. İki örnek de Liebherr’den. Lowbed ile taşınanlar, geliştirilirken özellikle Kuzey Amerika pazarının ihtiyaçları araştırılan LRT 1090-2.1 ve LRT 1100-2.1, kendi dingilleriyle gidenler LTM ailesi.
Mobil vinç nedir sorusunun Liebherr’in tanıtımındaki karşılığı tek bir araç değil, bir grup: sık iş yeri değiştiren, taşınmaya ve hareket kabiliyetine göre tasarlanmış vinçler. Kule vinç ise aynı tanıtımda sabit vinçler grubunda. Kocaeli’de mobil vinç kiralama işinde tonajın yanında bir de şasi sorusu çıkıyor, çünkü vincin sahaya nasıl geleceği ve zemine nasıl basacağı tipe göre değişiyor.
Mobil vinç türleri, şasiye göre
Bom, vincin kancayı taşıyan ve yükü yukarıya, uzağa ulaştıran koludur. Ayak ise vincin çalışırken gövdesinden yana uzatıp yere indirdiği destektir.
Aşağıdaki ayrım Liebherr’in ve Grove’un kendi ürün ailelerinden alındı, bütün markaları bağlayan bir sınıflama değil. Avrupa’nın mobil vinç standardı EN 13000 de mobil vinci kendisi tanımlamıyor, tanımı ISO 4306-2 adlı uluslararası standarda bırakıyor. Tip örneklerini ise ekinde veriyor.
Tabloda ton yok. Kapasite için mobil vincin kaç ton kaldırdığını anlatan yazıdaki Grove föyüne bakılabilir, orada değer bom boyu ve yükün uzaklığıyla birlikte değişiyor.
| Tip | Üretici ailesi | Yola çıkışı | Üreticinin öne çıkardığı saha |
|---|---|---|---|
| Her arazi tipi (all-terrain) | Liebherr LTM, Grove GMK | Kendi dingilleriyle, LTM 1090-4.2’de 4 dingil ve 85 km/sa | Karayolu ve arazi |
| Arazi tipi (rough terrain) | Liebherr LRT, Grove GRT | İki LRT modeli lowbed üstünde, kendi hızı en çok 25 km/sa | Bataklık, dağlık ya da düz zemin, zorlu şantiye |
| Kamyon üstü teleskopik | Liebherr LTF, Grove TMS | LTF standart kamyon şasisinde, TMS karayolu hızında | Karayolu, taksi vinç kullanımı |
| Kompakt | Liebherr LTC | LTC 1050-3.1’de 3 dingil, 2015 bültenine göre şasi 8,9 m | Çok dar sahalar, sanayi binaları, kent içi |
| Kafes bomlu | Liebherr LG | Her arazi tipi alt şasi, bom sahada kurulur | Çok ağır yükler |
Her arazi tipi vinç, adını asfaltta da arazide de gidebilen şasisinden alıyor. Liebherr’in LTM ailesi, iki dingilli küçük modelden dokuz dingilliye uzanan yaklaşık 25 modelden oluşuyor.
Dört dingilli LTM 1090-4.2’nin ürün sayfasında standart tahrik ve direksiyon düzeni 8 x 6 x 8 diye yazılı. Bu gösterimde ilk sayı toplam teker, ikincisi tahrikli teker, üçüncüsü yönlendirilen teker sayısıdır. Üretici bu vincin yol ve şantiye için farklı dingil yükleriyle donatılabildiğini de belirtiyor. Bu sayfalar üreticinin kendi ürünlerini anlatıyor. Türkiye’de bir vincin karayoluna hangi kuralla çıktığı bu kaynakların konusu değil.
Liebherr arazi tipi LRT ailesini arazide kullanılabilen vinçler olarak tanıtıyor. Üreticinin 2017 tarihli bültenine göre iki LRT modelinde 29.5 R25 ölçülü büyük lastikler arazi kabiliyetini, bütün tekerlerden yönlendirme ve yengeç yürüyüşü de dar alanda manevrayı sağlıyor. Yengeç yürüyüşünde bütün tekerler aynı yöne döner ve araç çapraz ilerler. Bu iki modelin yüksekliği 3,87 m, genişliği 3,3 m.
Liebherr kamyon üstü teleskopik LTF vinçlerini standart bir kamyon şasisine kuruyor ve bütün yaygın kamyon şasileri için vinç düzeni sunabildiğini yazıyor. Üretici LTF’yi taksi vinç kullanımında düşük maliyetli bir seçenek olarak tanıtıyor.
Taksi vinç, gün içinde adresten adrese gidip kısa kaldırma işleri yapan vinçtir. Grove ise TMS ailesinde hızlı kurulumu ve karayolu hızında sürüşü öne çıkarıyor, bu ailede 360 derece çalışma için ön ayak da standart.
Kompakt vinci Liebherr çok dar sahalar için ayırıyor. Üretici örnek olarak sanayi binalarının kapılarını, eski şehir duvarlarını ve dar sokakları sayıyor. Boyutu küçük tutmak için LTC vinçlerinde tek kabin var. 2015’te tanıtılan LTC 1050-3.1’in şasisi 8,9 metre, ön saklama kutusu sökülünce 7,7 metreye iniyor ve yolda kabin teleskopik bir kolla aracın önüne alınıyor.
Paletli vinçler bu tablonun dışında kaldı. Liebherr onları da mobil vinçler arasında sayıyor, yalnız kendi dingilleriyle yola çıkanlardan ayırıyor, çünkü paletli vinç şantiyeye parçalar hâlinde taşınıyor.
Teleskopik vinç nedir, bom nasıl uzar
Teleskopik vinçte bom, dürbün gibi birbirinin içine kapanan parçalardan yapılır ve parçalar dışarı sürüldükçe uzar. LTM 1090-4.2’nin bomu 11,40 metreden 60 metreye, kompakt LTC 1050-3.1’in bomu ise 8,10 metreden 36 metreye uzanıyor.
Liebherr parçaları uzatmak için iki sistem anlatıyor. Hidromekanik sistemde tek kademeli, çift etkili bir hidrolik silindir ilk teleskop parçasını dışarı iter ve yeniden içeri çeker. İkinci ve üçüncü parça halatla uzar. Bu düzende bom, ana parça ile en çok üç teleskop parçasından oluşuyor.
TELEMATIK adlı ikinci sistemde halat yok. Tek silindir en içteki parçaya pimle tutunup onu dışarı iter. Parça %46, %92 ve tam uzamış konumda komşu parçaya kilitlenir ve silindirin pimleri ancak bu kilit tamamlanınca çözülür. Silindir boş olarak geri döner, sıradaki parçaya pimlenir ve aynı adım tekrarlanır.
Liebherr bu yüzden sisteme çevrim sistemi de diyor. Boy değerleri girildikten sonra pimleme dahil bütün süreç otomatik ilerliyor ve sistem en çok yedi teleskop parçalı bomlarda kullanılıyor. 1998 tarihli LTM 1500’de yedi teleskop parçalı bom 84 metreye uzanıyordu.
Kafes bomda ise iç içe kayan parça yok. Liebherr’in LG ailesinde bom, paletli vinçlerdeki gibi kafes yapılı ve sahada kuruluyor, alt şasi her arazi tipi vinçten geliyor. Üretici bu tipi çok ağır yükleri hareket kabiliyetinden vazgeçmeden kaldırmak için sunuyor.
Mobil vinç ne işe yarar, sahaya göre tip seçimi
Üreticilerin tanıtımında her tip bir saha koşuluyla eşleşiyor. Vinç bir sanayi binasının kapısından girip içeride çalışacaksa ya da dar bir sokağa girecekse Liebherr’in işaret ettiği tip kompakt vinç. Üreticinin güncel ürün sayfasına göre LTC 1050-3.1, klasik her arazi tipi vincin sürüş özelliğini taşıyor.
Zemin bozuksa arazi tipi öne çıkıyor. Grove bu vinçleri en zorlu şantiye koşulları için tasarladığını söylüyor, Liebherr de kullanım alanı olarak inşaat, rafineri ve petrokimya tesisleri, santral, madencilik ve rüzgâr enerjisi işlerini sayıyor. Liebherr’in bültenindeki iki LRT modeli ise karayolunda lowbed ile taşındığı için sahaya ayrı bir taşıma aracıyla geliyor.
Vinç gün içinde birkaç adrese gidecekse bu, Liebherr’in kamyon üstü LTF vinçleri için andığı taksi vinç kullanımına denk düşüyor. Yol ile arazinin aynı işte buluştuğu sahalar için Liebherr LTM ailesini, Grove da GMK ailesini tanıtıyor.
Kocaeli’de hangi vinç tipinin gelebileceği, vincin ve operatörün anlaşmalı firmadan mı yoksa onun birlikte çalıştığı başka bir firmadan mı geleceği teklif görüşmesinde netleşir.
Kule vinçten ve hiyaptan ayrıldığı yer
Liebherr’in sabit vinç grubunda kule vincin yanında liman, gemi, portal ve offshore vinçleri de var. Bu, üreticinin ürün grubu adı. Kendi kendini kuran mobil kule vinçler de bulunuyor ve mobil vinç standardı EN 13000 bunları kapsamının dışında tutuyor.
Hiyap ise kamyona bağlı bir yükleyici vinçtir ve kaldırdığı yükü kendi kasasında götürebilir (hiyap ile mobil vinç arasındaki fark).
Tip sorusuna geçmeden önce vincin gireceği yolun en dar yerini ve kurulacağı zeminin asfalt, beton ya da toprak olduğunu öğrenin.
Sık sorulanlar
Paletli teleskopik vinç ayak açmadan çalışabilir mi?
Liebherr'in LTR paletli teleskopik vinçlerinde ayak gerekmiyor ve vinç kancada yük varken yer değiştirebiliyor. Üreticinin standart yük tabloları 4 dereceye kadar zemin eğimini kapsıyor.
Kompakt vinçte operatör yükü yukarıdan görebilir mi?
Liebherr'in 2015'te tanıttığı LTC 1050-3.1'de isteğe bağlı yükselen kabin, operatörün göz hizasını 7,8 metreye çıkarıyor.
Mobil vinç standardı EN 13000 hangi konuları düzenliyor?
SIS katalog sayfasındaki kapsam metnine göre standart, mobil vinçlerin tasarımını, imalatını, güvenlik donanımlarının takılmasını, kullanım bilgisini, bakımını ve testini kapsıyor.