G sınıfı sürücü belgesi, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 75. maddesine göre iş makinesi türündeki motorlu araçları kullanacaklara verilir. Vinç ehliyetinin yönetmelikteki karşılığı, iş makinesi olarak sürülen vinçlerde bu sınıf. Maddede ise vinç kelimesi geçmiyor. Mobil vinç, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün (NVİ) 2018 tarihli talimatındaki kod tablosunda 105.31 numarayla yer alıyor.
Karayoluna çıkan bir vincin hangi sınıfla sürüleceği ise başka bir soru. Bir mobil vinç kiralama işinde aracı yola çıkaran ehliyet, MEB’in iş makinesi operatörlük belgesi ve MYK’nın mesleki yeterlilik belgesi üç ayrı belge. MYK belgesi, sepetli vinç operatör belgesi konusunda muafiyetleriyle birlikte anlatıldığı gibi, mobil vinçte 2026/1 sayılı tebliğle muaf olanlar dışında zorunlu hâle geliyor.
G sınıfı vinç ehliyetinin kapsamı
Karayolları Trafik Kanunu, sürücü belgesi sınıflarını ve hangi sınıfın hangi aracı sürdüğünü kendisi saymıyor. 38. ve 39. maddeler bunu yönetmeliğe bırakıyor. Kanunun 3. maddesine göre iş makinesi; yol inşaatında, tarımda, sanayide, bayındırlıkta, savunmada ve çeşitli kuruluşların işlerinde kullanılan, yapacağı işe göre üzerine ekipman takılmış ve karayolunda insan, hayvan ya da yük taşımakta kullanılamayan motorlu araçtır. Bu tanımda da vinç adı yok.
Vinç adı ise G sınıfı belgeye işlenen kodlarda geçiyor. Kod, kişinin operatörlük belgesinde yazan iş makinesi türüne göre seçilip sürücü belgesine yazılan numaradır. Talimatın ekindeki “105. İş Makineleri” tablosunda Vinç (lastik tekerlekli) için 105.10, Oto Kreyn için 105.29, Mobil Vinç için 105.31 ve Kaldırma Taşıma Vinci için 105.36 kodu var. Rıhtım ve konteyner sahalarında çalışan vinçlerin de kendi kodları bulunuyor.
Kamyon ehliyeti G sınıfının yerini tutmaz
Yönetmeliğin 85. maddesi, bir sınıf belgeyle başka hangi sınıfların araçlarının da sürülebildiğini sayıyor. C belgesi M, B, B1, C1 ve F sınıfı araçları, CE belgesi bunlara ek olarak BE, C ve C1E’yi kapsıyor. Hiçbir satırda G yok. Yani kamyon ehliyeti, iş makinesi sürme yetkisi vermiyor.
Vinçli araçlarla ilgili sorularda adı geçen dört sınıfın yönetmelikteki tanımı, yaş şartı ve geçerlilik süresi şöyle:
| Sınıf | Kimin için | En az yaş | Geçerlilik |
|---|---|---|---|
| G | İş makinesi türündeki motorlu araçlar | 18 | 10 yıl |
| C1 | Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ın üstünde, 7.500 kg’a kadar kamyon ve çekiciler | 18 | 5 yıl |
| C | Kamyon ve çekiciler | 21, en az B belgesiyle | 5 yıl |
| CE | C sınıfı araca azami yüklü ağırlığı 750 kg’ı geçen römork ya da yarı römork takılmış birleşik araçlar | 21, C belgesiyle | 5 yıl |
Kanunun 39. maddesi bu sınırı yaptırıma bağlıyor. Belgesinin sınıfına göre yetkili olmadığı bir aracı sürmek yasak. İdari para cezası sürücünün yanında, aracı ona kullandıran araç sahibine de veriliyor.
Mobil vinçte ehliyet sorusunu zorlaştıran, vincin karayoluna çıkması. Kanunun 22. maddesine göre özel ya da tüzel kişilere ait iş makinelerinden sanayi ve bayındırlık gibi kesimlerde kullanılanlar, üyesi oldukları ticaret, sanayi ya da ticaret ve sanayi odasında tescil ediliyor. Kamu kuruluşlarına ait olanları ilgili kuruluşları tescil ediyor. Hangi vincin iş makinesi, hangisinin kamyon olarak tescil edildiğini kanun saymıyor.
Karayoluna çıkan bir mobil vinci sürmek için G’nin mi, ağırlığa göre C ya da CE’nin mi, yoksa ikisinin birden mi arandığını kanun, yönetmelik ve NVİ talimatı araç türüne göre yazmıyor. Belge alacaksanız aracın ruhsatındaki cinsiyle birlikte bu soruyu kayıt olacağınız sürücü kursuna ya da nüfus müdürlüğüne götürün. Vinci kiralıyorsanız muhatabınız işi alan firmadır.
Hiyapta kamyonun sınıfı ve vinç kolu
Hiyapta vinç bir kamyonun üstüne kurulur, hiyap ile mobil vinç arasındaki fark da bu yapıdan başlar. Bu yüzden hiyabı yolda süren kişinin belgesi, aracın kamyon sınıfına bağlı olabilir.
Kanun kamyonu, izin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı aşan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıt olarak tanımlıyor. Tablodaki C1, C ve CE tanımlarından hangisinin bir hiyaba uyacağı, aracın ağırlığına ve römork takılıp takılmadığına göre değişebilir.
Kaynakların hiçbiri hiyabı adıyla anmıyor. NVİ’nin kod tablosunda da hiyap, kamyona monte vinç ya da yükleyici vinç diye bir kalem yok. Vinç kolunu kullanmak için ayrıca G sınıfı ya da operatörlük belgesi aranıp aranmadığını hiyaba özgü bir hüküm düzenlemiyor. Bu kaynaklarla hiyap ehliyetine tek bir sınıf adı verilemiyor.
Kule vinç için kod ve meslek standardı
Talimatın kod tablosunda kule vinç adı geçmiyor ve tablo bunun nedenini yazmıyor. MYK’nın meslek standartları listesinde ise Kule Vinç Operatörü (09UMS0014-3) ve Köprülü Vinç Operatörü (14UMS0417-3) ayrı standartlar olarak duruyor. Meslek standardı, belge zorunluluğu olduğunu tek başına göstermez. Konteyner sahalarında kullanılan köprü vinçlerin ise kod tablosunda kendi kalemleri var.
Operatörlük belgesinden G sınıfına
Sıra, MEB’in sürücü kursu yönetmeliğinde açık. G sınıfı sertifika kursuna kayıt için önce İş Makinesi Kullanma Yetki Belgesi, yani operatörlük belgesi gerekiyor. Kanunun 42. maddesi iş makinesi sürücülerinin eğitimini ve belgelerini Millî Eğitim Bakanlığı’na ya da onun yetkilendirdiği kurumlara bırakıyor. MYK belgesi bu maddenin kapsamında değil.
Hiç sürücü belgesi olmayanlar için sürücü kursu yönetmeliğine 2024’te bir cümle eklendi. Operatörlük belgesi olan böyle bir aday teorik dersleri alıp e-Sınavı geçerse, lastik tekerlekli iş makinesi kullanmak için G sınıfı sertifika alıyor. Başka sınıfta ehliyeti olanları bu cümle kapsamıyor. Öteki sınıfların adayları akan trafikte öğrenmek için K sınıfı sürücü aday belgesi alır, G adaylarına bu belge düzenlenmez.
Kurs sertifikası tek başına yola çıkma izni değil. Kanunun 42. maddesinin son fıkrasına göre sertifika, sınıfına uygun sürücü belgesine dönüştürülmedikçe karayolunda araç kullanma yetkisi vermez. NVİ’nin 2018 tarihli talimatına göre de Millî Eğitim Bakanlığı’nda operatör sertifika kaydı olan başvuru sahibinin sürücü belgesine G sınıfı ekleniyor.
Kiralanan vincin sürücüsünde ne sorulur
Kiraladığınız vinçle bir sürücü ve operatörün gelip gelmediği de, gelen kişinin hangi firmada çalıştığı da değişebilir. Gelecek kişinin hangi sınıf belgeyi ve hangi kodu taşıdığını işi alan firmaya sorabilirsiniz.
Talimata göre dörtten fazla iş makinesi yetkisi olan birinde öncelikli dört kod, sürücü belgesinin 12 numaralı bölümüne yazılıyor. Öteki kodlar yalnızca sürücü belgesi sisteminde sorgulanınca görünüyor. Belgenin üstünde görmediğiniz bir kod yetkinin olmadığını göstermeyebilir.
e-Devlet’te Millî Eğitim Bakanlığı’nın sunduğu İş Makinesi Operatörlük Belgesi adlı bir hizmet bulunuyor. e-Devlet Kapısı’nda oluşturulan barkodlu belgeler de belge doğrulama sayfasında barkod numarasıyla kontrol edilebiliyor.
Firmanın ilettiği belge e-Devlet’te oluşturulmuş barkodlu bir çıktıysa, iş gününden önce barkod numarasını doğrulama sayfasına girip belgeyi kendiniz kontrol edin.
Sık sorulanlar
G sınıfı ehliyetle kamyon sürülebilir mi?
Sürülemez. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 85. maddesine göre G sınıfı belgeyle ek olarak yalnızca M sınıfı belgeyle kullanılan araçlar sürülebilir. Kamyon, C1 ve C sınıflarının konusu.
MEB'in iş makinesi operatörlük belgesinin süresi doluyor mu?
NVİ'nin 2018 tarihli talimatına göre operatörlük belgelerinin geçerliliğinde süre sınırı yok. Bu hüküm MEB'in operatörlük belgesi için, MYK belgesinin süresi ayrı bir konu.
2010'dan önce alınmış operatörlük belgesiyle G sınıfı nasıl eklenir?
2018 tarihli talimata göre 1 Ocak 2010'dan önce düzenlenen operatörlük belgeleri sisteme elektronik ortamda gelmediği için başvuru sahibi milli eğitim müdürlüğüne yönlendiriliyor. Belgenin sisteme girişi orada yapılıyor.
Sağlık muayenesinde G sınıfı hangi grupta?
Sürücü sağlık şartları yönetmeliğine göre ikinci grupta, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE ile birlikte. M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F birinci grupta yer alıyor.