Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun (MYK) yayımladığı ulusal meslek standartları arasında mobil vinç, kule vinç ve köprülü vinç operatörü var, sepetli vinç ya da sepetli platform operatörü yok. MYK’nın verdiği bir sepetli vinç operatör belgesi de yok. Yönetmelik ise eğitim istiyor ve bu eğitimi vermek operatörün işverenine düşer. Bir sepetli vinç kiralama işinde araç operatörüyle gelebilir. O durumda eğitim yükümlülüğü operatörün çalıştığı firmadadır.
Sepetli vinç operatör belgesi MYK listesinde yok
MYK’nın standart listesinde “vinç”, “platform” ve “sepet” kelimeleriyle yapılan aramada vinç operatörlüğüne ait beş standart çıkıyor (erişim: 18 Ekim 2026). Bunlar mobil vinç, kule vinç, köprülü vinç, liman vinci ve maden kuyusu vinci operatörlükleri. Sepetli platform için standart yok.
MYK belgesinin zorunlu olup olmadığını ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın tebliğleri belirliyor. 23 Mart 2026’da yayımlanan 2026/1 sıra numaralı tebliğ, zorunluluğu standardı MYK tarafından yayımlanmış ve tebliğin ekindeki listeye alınmış mesleklere getiriyor. Standardı olmayan bir meslek bu yola girmiyor.
Mobil vinçte belge 23 Mart 2027’de zorunlu oluyor
Aynı tebliğin ekindeki 40 meslekten biri Mobil Vinç Operatörü (13UY0172-3, Seviye 3). Tebliğe göre bu meslekte MYK belgesi olmayan ve muaf olmayan kişiler, tebliğin yayımından on iki ay sonra, yani 23 Mart 2027’den itibaren çalıştırılamayacak. Denetimi iş müfettişleri yapıyor.
Bu, yükü kancayla kaldıran mobil vinç için geçerli. Sepetli vinç işinde değil, ama bir işte iki araç birlikte çalışacaksa ayrımı bilmek işe yarar. Mobil vinç operatörü yeterliliğinin 21 Ağustos 2019’da revize edilen yürürlükteki metni, sınava girecek kişiden yalnızca Karayolları Trafik Kanunu’nun 42. maddesine göre düzenlenen operatörlük belgesini istiyor. Bu belge, aracı karayolunda sürmek için gereken vinç ehliyetinden ayrı bir belge.
Yönetmelik operatörden ne istiyor
İş ekipmanları yönetmeliği belge yerine eğitimden söz ediyor. Ekindeki 2.1 numaralı hükme göre kendi kendine hareket edebilen iş ekipmanını yalnızca güvenli kullanımı konusunda uygun eğitim almış çalışanlar kullanabilir. Yönetmeliğin 11. maddesi bu eğitimi, ekipman kullanılmaya başlanmadan önce işverenin vermesini istiyor.
Özel risk taşıyan ekipmanlar için 8. madde bir sınır daha koyuyor. Böyle bir ekipmanı yalnızca onu kullanmakla görevlendirilen kişiler kullanır, bakım ve kontrolünü de bu işle özel olarak görevlendirilenler yapar.
Operatör aracı gönderen firmanın çalışanıysa yukarıdaki eğitim yükümlülüğü de o firmaya düşer. Operatörsüz kiralanan bir manliftte ise makineyi kiracının çalışanı kullanır, manlift kiralamadaki operatörsüz kiralama ve kullanım şartlarına göre eğitim yükümlülüğü de bu yüzden kiracı tarafına geçer.
Zorunlu olmayan bir kanıt, IPAF PAL kartı
Platform operatörlerinin eğitimi için uluslararası bir belge de var. Kâr amacı gütmeyen uluslararası platform federasyonu IPAF, kendi onayladığı merkezlerde eğitimi tamamlayıp teorik ve pratik sınavı geçenlere PAL kartı veriyor. IPAF’ın broşürüne göre eğitim ISO 18878 standardına uygun ve geçerli bir kart, sınavın son beş yıl içinde geçildiğini gösteriyor. Kartın geçerliliği IPAF’ın sitesinden çevrim içi doğrulanabiliyor.
Kart makine kategorisine göre veriliyor. IPAF’ın kategori listesinde araca monteli platformlar 1B, yani statik bom kategorisinde yer alıyor. Makaslı manliftler 3A, kendinden tahrikli bomlu platformlar 3B kategorisinde. PAL kartı yukarıdaki yönetmelikte ya da MYK listesinde adı geçen bir belge değil, operatörün aldığı eğitimin bir kanıtı.
Kimde hangi yükümlülük var
| Belge ya da kayıt | Dayanak | Durumu |
|---|---|---|
| İşverenin verdiği kullanım eğitimi | İş ekipmanları yönetmeliği, madde 11 ve Ek-II 2.1 | Yasal yükümlülük, işveren firmada |
| MYK mobil vinç operatörü belgesi | Tebliğ 2026/1 | Mobil vinçte 23 Mart 2027’den itibaren zorunlu |
| IPAF PAL kartı | IPAF | Mevzuatta adı geçmiyor, eğitim kanıtı |
Sepetli vinç ile manliftin standartta nasıl ayrıldığını manlift nedir yazısı tablo hâlinde gösteriyor.
İş günü belli olunca firmaya, gelecek operatörün hangi eğitimi aldığını ve bunu gösteren bir kaydı yanında getirip getirmeyeceğini sorun.
Sık sorulanlar
MYK'nın mobil vinç operatörü belgesi kaç yıl geçerli?
Yeterliliğin 21 Ağustos 2019'da revize edilen, en son 13 Temmuz 2021'de tadil edilen metnine göre 5 yıl. Süre dolunca belge sahibi iki yoldan en az biriyle değerlendirilir: bu 5 yıl içinde toplam en az 2 yıl ya da son 6 ay bu alanda çalıştığını gösteren kayıtlar (hizmet dökümü, referans yazısı, sözleşme, fatura gibi) ya da yeterlilik birimlerinin uygulama sınavları. Değerlendirmesi olumlu olanın belgesi 5 yıl daha uzar.
Mobil vinçte belge zorunluluğundan kimler muaf?
Tebliğe göre ustalık belgesi olanlar, meslek liseleri ile üniversitelerin meslekî ve teknik bölümlerinden mezun olanlar ve 1 Ocak 2022'den önce Millî Eğitim Bakanlığı programından kurs bitirme belgesi alanlar muaf. Muafiyet, kişinin belgesinde yazan alanda çalışması şartına bağlı.