İngiltere’de vinç işleri iki ayrı sözleşmeyle yapılıyor. Birinde kiracı vinci operatörüyle tutar ve kaldırmayı kendisi planlar, ötekinde planlama, gözetim ve kaldırmanın kendisi vinç firmasına geçer. Bir vinç kiralama sözleşmesinde ilk netleşmesi gereken madde de bu: kaldırmayı kim planlıyor, kim yönetiyor. Kocaeli’de mobil vinç kiralamada vinç operatörüyle gelir, bir firma operatörü fiyatta ayrı kalem olarak yazıyor.
Bu yazı hukuki tavsiye değildir. Maddelerin neden önemli olduğunu ve hangi kaynağa dayandığını anlatır, size örnek ya da hazır bir sözleşme metni vermez. İmzalayacağınız metni bir avukata okutun.
Kaldırmayı kim planlıyor
İngiltere’deki iş makinesi kiralama firmalarının derneği CPA, mobil vinç rehberinde bu iki sözleşmeyi “crane hire” ve “contract lift” diye ayırıyor. Crane hire’da kiracı, derneğin model koşullarına göre vinçle ilgili bütün faaliyetlerden ve operatörün eylem ve ihmallerinden sorumlu. Contract lift’te kaldırmayı planlayan, gözeten ve yapan vinç firmasıdır. Rehbere göre bu planlama sahada bir keşif içermeli.
Bir ara durum da var: “hybrid lift”. Kiracı, firmaya bıraktığı bir kaldırmanın planlamasına fazla karışırsa bir kaza durumunda kimin kontrolde olduğu belirsizleşir. Rehbere göre kiracı bir rol üstlenecekse kimin neden sorumlu olduğu ve kontrolün ne zaman devredileceği önceden ve açıkça kararlaştırılmalı.
Türk Borçlar Kanunu iki sözleşme tipi tanımlıyor. Kanunun 299. maddesindeki kira sözleşmesinde bir şeyin kullanımı bırakılır, 470. maddedeki eser sözleşmesinde ise bir eser meydana getirme borcu üstlenilir. Sizin sözleşmenizin hangisine yakın düştüğünü ve hangi hükümlerin uygulanacağını metnin içeriği belirler, bunu avukatınız değerlendirir.
Vinç kiralama sözleşmesinde maddeler ve nedenleri
| Madde başlığı | Neyi netleştirir |
|---|---|
| İşin ve vincin tanımı | Kaldırılacak yük, yarıçap, vinç sınıfı, bom boyu ve balast |
| Planlama ve yönetim | Kaldırma planını kimin yaptığı, sahada kimin talimat verdiği |
| Zemin ve kurulum yeri | Zeminin taşıma kapasitesini kimin belirlediği |
| Yük bilgisi ve hasar | Yükün ağırlığı, ağırlık merkezi ve hasarı kimin karşıladığı |
| Başka firmanın vinci | Firma vinci başkasından getirirse bunun bildirilmesi |
| Süre, bekleme ve iptal | Hangi sürenin faturalandığı, iptal ya da gecikme bedeli |
| Ödeme ve fatura | KDV ve tevkifatın faturada nasıl gösterileceği |
CPA rehberine göre zemin kimde
CPA rehberi bir konuda iki sözleşmeyi ayırmıyor. Zeminin değerlendirilmesi ve hazırlanması, hangi sözleşme seçilirse seçilsin vinci kullanan tarafta kalıyor. Vinç firması ayakların zemine bindireceği yükü verir, zeminin bu yükü taşıyıp taşımayacağını ise vinci kullanan taraf kendisi belirler.
Zeminin mobil vincin kurulum alanında vinci ve yükü birlikte taşıyıp taşımayacağı teknik bir soru. Sözleşmede yazılması gereken ise bu sorumluluğun kimde olduğu. Altında bodrum, otopark ya da boru hattı olan bir alanda kurulacak bir vinç için bu satır sözleşmede boş kalmamalı.
Yük bilgisi ve hasar
Rehber, kiracının yük hakkında ağırlığı, üç boyutta ağırlık merkezini ve yükün niteliğini, örneğin kırılgan ya da sıvı olup olmadığını vermesini istiyor. Bu bilgiler sonradan değişirse değişikliğin tercihen yazıyla bildirilmesini öneriyor.
Hasar konusunda da açık bir uyarı var. Yüke ve binaya gelebilecek hasar için sigorta bedelinin yeterli olup olmadığı ve sigortayı hangi tarafın yaptırdığı sözleşmeden önce doğrulanmalı. Rehberin sorumluluk tablosunda vincin hasarı, kaldırılan yük ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk ayrı sütunlarda duruyor, yani bunlar ayrı teminat konuları.
Başka firmanın vinci
Vinç firmasının filosunda uygun vinç yoksa işi başka bir firmadan getirdiği vinçle yapabilir. CPA rehberi bu durumda kiracının bilgilendirilmesi gerektiğini yazıyor. Sözleşmeye vincin hangi firmaya ait olduğunun ve bu değişirse size haber verileceğinin yazılması, sorumluluk zincirini baştan görünür kılar.
İptal, bekleme ve ceza koşulu
İptal ya da gecikme için konan bir bedel sözleşmede ceza koşulu olarak yazılabilir. Tek seçenek bu değil. Türk Borçlar Kanunu, taraflara sözleşmeden cayma hakkı veren cayma parasını ise 178. maddede ayrıca düzenliyor. Hangisinin söz konusu olduğunu sözleşmedeki ifade belirler, bu yüzden maddenin adını ve iki taraf için doğuracağı sonucu metne açıkça yazdırın.
Ceza koşulunda taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir ve alacaklı hiç zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan ceza ödenir. Hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir. Tacir borçlu için bu imkân sınırlı. Türk Ticaret Kanunu’nun 22. maddesine göre ise tacir sıfatındaki borçlu, cezanın aşırı olduğunu ileri sürerek mahkemeden indirim isteyemez.
Bekleme süresinin nasıl sayılacağı, hava yüzünden duran sürenin faturalanıp faturalanmayacağı ve iş günü değişirse ne olacağı da bu maddeye girer. Bu kalemler için firmalar arasında ortak bir tutar bulunamadığından vinç kiralama fiyatlarında da rakam yok.
Hazır form ve sorumluluk sınırları
Firmanın önceden hazırladığı ve birçok müşteriye aynı biçimde sunduğu maddeler, kanunda genel işlem koşulu olarak geçiyor. Türk Borçlar Kanunu, sizin aleyhinize olan böyle bir maddeyi, firma sizi açıkça bilgilendirip içeriğini öğrenme imkânı vermedikçe ve siz kabul etmedikçe yazılmamış sayıyor. Belirsiz hüküm ise hazırlayanın aleyhine yorumlanır.
Sorumluluğu sınırlayan maddelerin de bir sınırı var. Kanun, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına dair önceden yapılmış anlaşmayı kesin olarak hükümsüz sayıyor. Sözleşmede firmanın her türlü hasardan sorumsuz tutulduğu bir satır görürseniz, metni imzalamadan önce bu satırın geçerliliğini avukatınıza ayrıca sorun.
Faturada vinç kiralama KDV tevkifatı uygulanıp uygulanmayacağı, işin tebliğdeki başlığına, alıcıya ve tutara bağlı. Vinç sınıfını ve bom boyunu tanımlarken de mobil vinç kaç ton kaldırır yazısındaki yük tablosundan yararlanabilirsiniz.
Teklif ya da sözleşme taslağında kaldırma planını kimin yapacağı yazmıyorsa, imzadan önce firmadan bu satırı eklemesini isteyin.
Sık sorulanlar
Vinç kiralama sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
Türk Borçlar Kanunu'nun 12. maddesine göre sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe bir şekle bağlı değil. Yazılı metin ise neyin kararlaştırıldığını sonradan gösterir.
Firmanın sözleşmeyi tek başına değiştirebileceğini yazan bir madde geçerli mi?
Hazır formdaki böyle bir madde için Türk Borçlar Kanunu açık. 24. maddeye göre düzenleyene, sözleşmeyi karşı taraf aleyhine tek yanlı değiştirme ya da yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır.